خلاصه کتاب سبک شناسی استاد پیرنیا


بخشی از فایل:

خلاصه کتاب سبک شناسی استاد پیرنیا

خلاصه کتاب سبک شناسی استاد پیرنیا

شیوه رازی

این شیوه چهارمین شیوه معماری ایران است که تمامی ویژگیهای خوب شیو ه های قبلی را به بهترین صورت دار ا است . در این شیوه ،

تأثیرپذیری از شیوه پارسی و شکوه شیوه پارتی و دقت شیوه خراسانی دیده میشود .

« راز » آغاز شیوه رازی هر چند مربوط به شمال ایران است ، اما در ری رواج می یابد و بهترین آثار در آنجا ساخته می شود . شهر ری یا

محل رشد و ترقی شیوه رازی است . در این دوره ، بنابر نوشتة مورخان ، ری شهر بسیار آبادی بوده و آنطور که می گویند ، این

شهر دارای شش هزار مدرسه و چهارصد حمام و هفتصد مناره و … بوده است . این ارقام ، دلالت بر بزرگی و عظمت این شهر دارد و به

دلیل آنکه ری قبل و بعد از سلاجقه مورد تاخت و ت از و تخریب و غارت قرار گرفته به ویژه زمان مغول و تیمور ، لذا بسیاری از آثار ارزنده

شیوه خراسانی و رازی به دست مهاجمان غارتگر تخریب و ویران شده است .

خلاصه کتاب سبک شناسی استاد پیرنیا

شیوه رازی از زمان آل زیار ، شروع و در زمانهای آل بویه  سلجوقیان و اتابکان و خوارزمشاهیان تا زمان حمله مغو ل ادامه داشته است .

همانطور که قبلاً اشاره شد ، چون هر شیوه جدید متأثّر از شیوه های قبلی است ، لذا در آغاز ، شیوه رازی بعضی از بناها مانند گور امیر

اسماعیل سامانی و مزار و مناره ارسلان جاذب در 37 کیلومتری مشهد  وجه مشترکی بین شیوه

خراسانی و رازی دارند


خلاصه کتاب سبک شناسی معماری ایران دکتر پیرنیا

اوج شکوفائی و ترقی شیوه رازی در عهد سلجوقیان است . معماری سلجوقی نیرومند و حساب شده و دارای ساختاری پیچیده بود و این

همه اتفاقی نبود مگر تجلی یک تحول شگرف که در اواخر قرن چهارم با سامانیان آغاز شد . پادشاهان سلجوقی با همت و علاقة وزیر با

تدبیر خود ، خواجه نظام الملک ، آثار و بناهای بسیاری را در گسترة ایران زمین آن روز که از ماوراءالنهر (آسیای میانه کنونی ) شروع و تا

آسیای صغیر و آناتولی (ترکیه) ادامه داشت ، با عملکردهای گوناگون ساختند . در این زمان ، برجه  ای آرامگاهی ، مناره ها ، مساجد ،

مدرسه ها و کاروانسراها و موارد متنوع بسیاری احداث شدند که خوشبختانه بسیاری از آنها هنوز باقی است . طرحهای دایره ، هشت گوش ،

شش گوش ، چهار گوش … و مربع و مربع مستطیل ، در بناهای این دوره مورد استفاده قرار گرفت . میلهای راهنم ا که بعضی از آنها

محل دفن بانی آن نیز بوده ، تبدیل بناهای مساجد شبستانی به بناهای چهار ایوانی نیز در این دوره صورت گرفت .

در شیوه رازی تاق و گنبد بسیار پیشرفت کرد و گونه های چفد تیزدار برای تاق و گنبد بکار رفت بجای تاق ساده آهنگ [ که در شیوه

خراسانی باب بود ] از تاق های چهار بخشش ، کاربندی، تاق کلنبو و تاق چهار ترک بهره گیری شد.

اولین نمونه های گنبدهای گسسته نار در برجهای خرقان در نزدیکی قزوین مشاهده می شود و نوع کاملتر آن نیز بعدها به صورت ترک دار

ساخته میشود .




گنبد علویان

این بنا به گنبد علویان موسوم است و شیوه ای رازی و آذری دارد و در مرکز شهر همدان قرا ر گرفته و نقشة آن مربع شکل است . در مورد

اینکه آیا این ساختمان در زمان سلجوقیان ، یا در دورة مغول ساخته شده ، اختلاف عقیده وجود دارد .

ساختمان دارای خصوصیاتی است که بی شباهت به دوره سلجوقی نیست . طرحهای هندسی سفالی و کتیب ه های دارای حروف سفالی و

طرح آجرچینی شبیه کار سلجوقی در مراغه است و حتی شباهت بیشتری به جزئیات تزیینی مقبره مؤمنه خاتون در نخجوان دارد .

در این ساختمان طرحها و تزیینات مفصلتر و پرکارتر از دوره سلجوقی به شرح زیر دیده می شود : اول نحوة شکستن صفحة دیواره های

داخلی و خارجی و در آوردن طاق نما و طاقچه های سه بعدی آز آنها است . دوم کثرت نیم ستونها و قالبگیرها ، سوم تزیینات گچبری

است که در آن نقشهای معمولی دورة سلجوقی به طریقی شبیه به نقشه های دورة مغول مانند نقشهای مقبرة پیر بکران نزدیک اصفهان به

کار برده شده است . گچبری برجسته در انحناهای معکوس ز ی اد مانند آن است که از حاشیه خارج می شود و با مقایسه با دقت و ظرافت و

نازک کاری سلجوقی ، سست به نظر می اید.

این ساختمان طوری ساخته شده است که مستقل باشد و از همه سمت دیده شود و ب ه طور کلی حالت و طرح محلی دارد . عجیب ترین

خصوصیت این ساختمان استفاده از لبه های ستاره ای در گوش ه های طرح مربع است و در داخل ساختمان یک دسته نیم ستون و

قالب گیری عمودی دیده می شود که قشری گچی است که روی سطح صاف دیوا قرار داده شده است . و تزیینات آن آجر معمولی و

تراش دار است .